Σε προηγούμενη ανάρτηση είχαμε αναφερθεί σε συνέδριο που οργανώνει η Εταιρεία Ελευθέρου Λογισμικού / Λογισμικού Ανοιχτού Κώδικα (ΕΕΛ/ΛΑΚ). Δεδομένου ότι ο όρος «ελεύθερο λογισμικό» μπαίνει όλο και περισσότερο στην καθημερινότητά μας, το knowhow.gr απευθύνθηκε στον κ. Αλέξιο Ζάβρα, ο οποίος είναι δρ. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, εργάζεται ως Σύμβουλος Πληροφορικής, είναι Μέλος του Δ.Σ. της ΕΕΛ/ΛΑΚ και, όπως ο ίδιος δηλώνει, «υπέρμαχος της χρήσης και διάδοσης ΕΛ/ΛΑΚ για 25 χρόνια». Στις απαντήσεις της συνέντευξης συμμετείχε και ο κ. Κωνσταντίνος Τσακάλογλου, ο οποίος είναι Προγραμματιστής και μέλος της επιστημονικής επιτροπής ΕΕΛ/ΛΑΚ.
1. Για να γίνει κατανοητό στον κόσμο που ενδεχομένως να μην το γνωρίζει, τι είναι το “ελεύθερο λογισμικό” και ποια η βασική του διαφορά με το, ας πούμε “παραδοσιακό” software;
Ο όρος “ελεύθερο λογισμικό” (Free Software) περιγράφει ένα μοντέλο ανάπτυξης και διάθεσης λογισμικού διαφορετικό από το συνηθισμένο. Το “παραδοσιακό” λογισμικό, που αναφέρετε, διατίθεται με άδειες χρήσεις που περιορίζουν ουσιαστικά την χρήση του. Αντίθετα, το ελεύθερο λογισμικό διατίθεται με τέτοιο τρόπο, ώστε ο χρήστης να είναι ελεύθερος για οποιαδήποτε χρήση του.
Συνήθως αναφερόμαστε σε 4 ελευθερίες: (1) να το εκτελεί για όποιο σκοπό θέλει, (2) να το μελετήσει και να το προσαρμόσει, (3) να το αναδιανείμει, και (4) να το βελτιώσει. Ο μόνος περιορισμός του είναι ότι η αναδιανομή του (με τυχόν βελτιώσεις), οφείλει να γίνει με τους ίδιους όρους. Σκοπός του συγκεκριμένου περιορισμού είναι η διαφύλαξη της ελευθερία χρήσης και προς τους άλλους χρήστες.
Τεχνικά, για να είναι δυνατή η διαφύλαξη αυτής της ελευθερίας, πρέπει το λογισμικό να διανέμεται συνοδευόμενο από τον πηγαίο κώδικά του, καθώς η απουσία του πηγαίου κώδικα δεν επιτρέπει τη μελέτη και περαιτέρω βελτίωση του λογισμικού. Αυτό το χαρακτηριστικό αναφέρεται συνήθως ως Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα (Open Source Software). Συνήθως χρησιμοποιούμε τον όρο “ΕΛ/ΛΑΚ”, που είναι τα αρχικά των λέξεων “Ελεύθερο Λογισμικό / Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα”.
2. Ποιοι είναι οι δημιουργοί του “ελευθέρου λογισμικού” και ποια είναι τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιου λογισμικού που τυγχάνει ευρείας χρήσης;
Οι δημιουργοί του ελεύθερου λογισμικού είναι συνηθισμένα άτομα που επιλέγουν να διανείμουν αυτό που παράγουν με αυτόν τον τρόπο, δηλαδή σαν ελεύθερο λογισμικό. Δεν είναι μόνο προγραμματιστές -στην εποχή μας η παραγωγή λογισμικού ενέχει τη συνεργασία πολλών ατόμων με διαφορετικές δεξιότητες: από τη συγγραφή οδηγιών και εγχειριδίων μέχρι και μεταφράσεις σε διάφορες γλώσσες, κ.ά.
Παραδείγματα ελευθέρου λογισμικού που έχει ευρεία χρήση είναι το πρόγραμμα πλοήγησης ιστού Firefox, η σουίτα προγραμμάτων γραφείου OpenOffice, και φυσικά το λειτουργικό σύστημα GNU/Linux, που διατίθεται σε πολλές μορφές που ονομάζονται διανομές. Φεύγοντας από τα συνηθισμένα προγράμματα χρηστών, η συντριπτική πλειοψηφία τοu λογισμικού που χρησιμοποιείται στους εξυπηρετητές για παροχή δικτυακών υπηρεσιών (mail, web, κ.ά.) είναι ελεύθερο λογισμικό.
3. Ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους δημιουργήθηκε η ΕΕΛ/ΛΑΚ και ποιοι συμμετέχουν σε αυτή την πρωτοβουλία;
Η νεοσύστατη ΕΕΛ/ΛΑΚ είναι μια ένωση φορέων με μορφή μη κερδοσκοπικής εταιρείας, η οποία δημιουργήθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει κέντρο γνώσης και πλατφόρμα διαλόγου για το Ελεύθερο Λογισμικό/Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα στην Ελλάδα.
Οι κύριοι στόχοι της ΕΕΛ/ΛΑΚ είναι:
- η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τα οφέλη που προκύπτουν από την χρήση και ανάπτυξη του ΕΛ/ΛΑΚ,
- η έγκυρη και έγκαιρη πληροφόρηση σε θέματα που αφορούν το ΕΛ/ΛΑΚ στην Ελλάδα και το διεθνή χώρο (πχ. κωδικοποίηση βέλτιστων πρακτικών,
-η συγκέντρωση και επεξεργασία στοιχείων για την εξέλιξη της χρήσης, του θεσμικού και νομικού πλαισίου, και του διαθέσιμου λογισμικού),
- η υποστήριξη της ανάπτυξης και προώθησης επιχειρηματικών μοντέλων που βασίζονται στο ΕΛ/ΛΑΚ, καθώς και την ενημέρωση των επιχειρήσεων για την υιοθέτηση τους ή για τη μετάβαση τους σε αυτά,
- η δημιουργία κέντρου παρακολούθησης (monitoring) για το ΕΛ/ΛΑΚ στην Ελλάδα και
- η συμβολή στο συντονισμό των ομάδων εθελοντών προγραμματιστών ΕΛ/ΛΑΚ
στην Ελλάδα για την ανάπτυξη και υλοποίηση λογισμικού και εφαρμογών
Στην ΕΕΛ/ΛΑΚ συμμετέχουν 22 μέλη που είναι εκπαιδευτικοί και ερευνητικοί φορείς (ΑΕΙ, ΑΤΕΙ, ερευνητικά κέντρα, κλπ). Ο πλήρης κατάλογος βρίσκεται στον ιστότοπο www.ellak.gr.
4. Στις 19 και 20 Ιουνίου η ΕΕΛ/ΛΑΚ διοργανώνει ένα συνέδριο για developers ελεύθερου λογισμικού. Μιλήστε μας γι’ αυτό…
Το συνέδριο αποτελεί συνέχεια σε σειρά ετήσιων συνεδρίων που έχουν ήδη διοργανωθεί για το ΕΛ/ΛΑΚ. Το φετινό συνέδριο είναι επικεντρωμένο στους δημιουργούς ΕΛ/ΛΑΚ, κι έχει σκοπό να τους συγκεντρώσει για την περαιτέρω σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ τους, την επαφή με άλλους δημιουργούς ή πιθανούς χρήστες του λογισμικού τους, την αλληλοβοήθεια και αλληλοενημέρωση.
Οι δημιουργοί θα παρουσιάσουν τα έργα τους και θα ενημερώσουν για την πορεία τους, και φυσικά για τον τρόπο που έχουν οργανώσει την περαιτέρω ανάπτυξη του λογισμικού.
Ένας σημαντικός λόγος να παρακολουθήσει κάποιος το συνέδριο αυτό, είναι όχι μόνο για να ενημερωθεί ακαδημαϊκά σχετικά με τις προσπάθειες ανάπτυξης ΕΛ/ΛΑΚ στην Ελλάδα, αλλά και για να μάθει πρακτικά με ποιο τρόπο μπορεί να συμβάλλει κι αυτός στην εξέλιξη αυτή. Το συνέδριο φυσικά είναι ελεύθερο για όλους, χωρίς εισιτήριο ή ειδικές προσκλήσεις.
5. Σε γενικές γραμμές, πόσο διαδεδομένη είναι η χρήση του ελεύθερου λογισμικού στην Ελλάδα;
Αυτή την στιγμή, το ελεύθερο λογισμικό χρησιμοποιείται αρκετά στην Ελλάδα, αλλά απλά δεν είναι πάντα ορατό στον απλό χρήστη. Πολλές (αν όχι όλες) εταιρείες που παρέχουν υποδομές για το Διαδίκτυο χρησιμοποιούν ελεύθερο λογισμικό. Μέσω των κοινοτήτων χρηστών ΕΛ/ΛΑΚ που δραστηριοποιούνται ανά την Ελλάδα, πολύ συχνά σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, το ελεύθερο λογισμικό διαδίδεται όλο και περισσότερο στους νέους. Και ως φυσική εξέλιξη, δεν περιορίζεται πια μόνο εκεί: υπάρχουν και εταιρείες που παρέχουν υπηρεσίες υποστήριξης ελεύθερου λογισμικού.
6. Υπάρχει κάτι παραπάνω που κάποιος θα πρέπει να γνωρίζει για το ΕΛ/ΛΑΚ;
Να ξεκαθαρίσω δύο σημεία που συχνά προκαλούν λανθασμένες εντυπώσεις:
- Το Ελεύθερο Λογισμικό, λόγω του ονόματός του, συχνά συγχέεται με το δωρεάν. Όμως, πουθενά δεν προσδιορίζεται ότι το ΕΛ/ΛΑΚ πρέπει να διανέμεται δωρεάν. Λόγω της φύσης του, μπορεί ίσως να βρεθεί και δωρεάν, αλλά αυτό δεν εμποδίζει κάποιον να το εμπορεύεται και να κερδίζει χρήματα. Μπορεί ακόμη να αναπτύξει υπηρεσίες υποστήριξης, και να χρεώνει την υπηρεσία αυτή προς τους πελάτες του.
- Όπως προανέφερα, για να συμβάλλει κάποιος στο ΕΛ/ΛΑΚ δεν είναι υποχρεωτικό να είναι προγραμματιστής. Πολλές ανάγκες (αν όχι οι μεγαλύτερες) για την ανάπτυξη καλού λογισμικού απαιτούν χρήστες που απλά δοκιμάζουν το λογισμικό και αναφέρουν λάθη ή προτείνουν βελτιώσεις, ή άτομα που βοηθούν στη συγγραφή κειμένων και μεταφράσεων. Με αυτό το πνεύμα, λοιπόν, ελπίζουμε να σας δούμε όλους σας στο συνέδριο δημιουργών ΕΛ/ΛΑΚ, στις 19 και 20 Ιουνίου.
